27-1-2012

Zamani barayé masti asbha (2000)

Bekir Arslan yazdı. İran Sineması kategorisinde yayınlandı.

- Katır almadın mı?

- Yok, babam ve katırı mayına basıp havaya uçtular.

- Toprağın var mı?

- Evet, çok.

- Niye işlemiyorsun?

- Her yerde mayın var.

- Temizleyemez misin?

- Çok var.

Zamani barayé masti asbha, (Kürtçe: Dema Hespên Serxweş, Türkçe: Sarhoş Atlar Zamanı, İngilizce: A Time For Drunken Horses) Bohman Ghobadi’nin 2000 yılında yönetmenliğini yaptığı, Kürtçe, Farsça dilinde bir film. zamani-baraye-masti-asbha-a-time-for-drunken-horses-sarhos-atlar-zamani-2000 Mekan olarak yönetmenin de doğduğu bir Kürt köyü olan Bane seçilmiş. Yönetmenin ilk filmi olmasının yanında filmde geçen bütün karakterler profeyonel olmayan gerçek kişilerden seçilmiş. Irak – İran sınırında kaçakçılıkla geçimlerini sağlamaya çalışan bu insanlar işlerine belli bir süre ara verip çekimlere katılmışlar. Ve çekimler bittiğinde işlerine tekrar devam etmişler. Bu bakımdan gayet insanî bir yapıt. İnsanî olduğu kadar doğal. Kişilerin gerçekliğinin yanında olaylar da gerçek hikâyelere dayanmakta. Mayınlarla dolu olan arazilerde çiftçilik, hayvancılık yapmak şöyle dursun komşu köye geçmek bile hayati bir tehlikeyi barındırıyor. Yaşadığımız zamanda bile.

Film, açılış sahnesinde tüm karakterlerin siyah bir fon üzerinde, akan yazılar eşliğinde karakterlerin anlatıldığı bir açılış sahnesine sahip. Ve başladığında tanıdık yüzlerle karşılaşırız. Babaları mayın sebebiyle vefat eden beş kardeşin hikâyesidir bu anlatılan. Engelli olan ağabeyleri Madi’ye bakmak zorunda olan Eyüp ve Rojin’in üzerinde büyük bir yük vardır. Özellikle babalarını kaybettikten sonra ailenin tüm sorumluluğu Eyüp’e geçmiştir ve babasının yaptığı işi yapmaya başlar. Mayınların arasında katırlara yüklenen malzemeleri bir yerden bir yerlere taşımak. Madi ise soğuktan ciddi manada etkilenen, dayanmak için sürekli ilaç alan aynı zamanda Eyüp’ün de kendini ameliyat ettirebilmek için uğraştığı sessiz biridir. Küçük şeylerle mutlu olur. Madi’yi her fırsatta samimi bir şekilde öpen Emine ise kasabadaki okula devam eden, ağabeyinin getirdiği alıştırma kitaplarıyla mutlu olan hayatın zorluğu ile küçük yaşta karşılaşan bir kızdır. zamani-baraye-masti-asbha-a-time-for-drunken-horses-sarhos-atlar-zamani-2000 Gerçek hayattaki isimleri yine Emine ve Madi olan bu karakterler gerçek hayatta da kardeştirler. Filmin doğallığının temelinde bu kardeşlik duygusu yatar.

Sıradan insanların sıradan olmayan hikâyelerini anlatan film, duygusal olmasının yanında duygu sömürüsü yapmayan ve karakterlerin tüm zorluklara karşı ayakta durabilme savaşını sağlam bir dil kullanarak anlatması, filmi etkileyici hâle getiren en önemli sebeplerinden biri. Yönetmenin ilk uzun metraj filmi olması da göz önüne alındığında özellikle tabiatın zorluğu ile insanların hayatını bağdaştırdığı başarılı sahnelerle, kadrajlarla donatılmış. Ve aslında filmin, Kaplumbağalar da Uçar‘da olduğu gibi belli bir zamanı yoktur. Sınır köylerinde yaşanan sıkıntılar hâl-i hazırda yaşanmaktadır. Baskınların yaşandığı bir çok sahnede seslerini duyduğumuz uçaklar şimdi de sınırlar üzerinde geziyor ve eli silahlı kimi bedbahtlar masum insanlara karşı hak iddia ediyorlar. Taraflar arasında kalmış halkların masumluğu. Bu açıdan bakıldığında ortamın ve olayların gerçekliğinin fark edilebilmesi için önemli bir film. Ve işin ilginç tarafı bazı zamanlarda kendinizi karakterlerin yerine koyarken bazı zamanlarda ise bundan şiddetle kaçınıyorsunuz. Bu, güç ile zayıflık arasındaki çizgi kadar belirgin bir durum. Bir çok sanatçı yönetmenin yaptığı gibi Ghobadi de Sarhoş Atlar Zamanı’nda izleyiciyi yaşanmışlığa doğru bir yolculuğa sürüklüyor. İçinde olmak veya olmamak vicdanlara kalmış.

—